O traballo, publicado pola revista International Journal of Molecular Sciences, conta coa participación de persoal do servizo de Neuroloxía do CHUS e do IIS-Galicia Sur
Santiago de Compostela, 9 de febreiro de 2026. O trastorno depresivo maior (TDM) foi asociado en numerosos estudos cun maior risco de deterioro cognitivo e trastornos neurodexenerativos, como a enfermidade de Alzheimer. Non obstante, os mecanismos biolóxicos que poderían explicar esta relación seguen a ser pouco coñecidos. Neste contexto, un estudo realizado polo Grupo de Investigación Translacional en Enfermidades Neurolóxicas (ITEN) do Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago de Compostela (IDIS), en colaboración co Departamento de Neuroloxía do Hospital Clínico Universitario de Santiago de Compostela (CHUS) e o Instituto de Investigación Sanitaria Galicia Sur (IISGS), atopou alteracións nos niveis plasmáticos de péptidos beta-amiloides en pacientes diagnosticados con trastorno depresivo maior.
O traballo, publicado recentemente na revista International Journal of Molecular Sciences, é o primeiro estudo observacional transversal realizado en España —e probablemente no mundo— que avalía simultaneamente, mediante tecnoloxía SIMOA, varios marcadores relacionados co metabolismo amiloide e o dano neuroaxonal e astroglial no plasma de pacientes con trastorno depresivo maior (TDM), en comparación cun grupo de control san e a súa asociación coa gravidade dos síntomas depresivos, a anhedonia e o estado cognitivo.
Inicialmente, estes marcadores medíronse en líquido cefalorraquídeo obtido mediante punción lumbar, unha técnica invasiva, custosa e dolorosa para o paciente. “A análise en sangue periférica permítenos obter información biolóxica relevante a partir dunha simple extracción de sangue e posterior centrifugación, o que representa unha clara vantaxe tanto para os pacientes como para o sistema sanitario”, explica o doutor Agís-Balboa, colíder do grupo ITEN e xefe da plataforma SIMOA HD-X do IDIS.
Medición simultánea de catro marcadores
Usando a tecnoloxía SIMOA, o estudo mediu simultaneamente catro marcadores: péptidos beta-amiloides 40 e 42, luz de neurofilamentos (NfL), indicador de dano neuroaxonal, e proteína ácida fibrilar glial (GFAP), asociada á activación astroglial. Tras axustar por idade e sexo, os resultados mostraron que os pacientes con TDM tiñan niveis plasmáticos reducidos dos péptidos 40 e 42 en comparación cos controis sans, mentres que non se detectaron diferenzas significativas en NfL e GFAP.
“Ata onde sabemos, este é o primeiro estudo sobre a depresión maior que emprega SIMOA para medir simultaneamente os catro marcadores plasmáticos”, afirma Agís-Balboa. “A redución observada nos péptidos beta-amiloides é consistente, pero non vai acompañada do patrón típico do Alzheimer, no que se observa unha redución na taxa relativa do péptido 42 en comparación coa do 40”, o que se coñece como proporción Aβ42/Aβ40.
Doutra banda, as investigadoras María de los Ángeles Fernández Ceballos e Lara Vidal Nogueira, primeiras coautoras do estudo, salientan que os niveis de NfL e GFAP, como xa suxire a literatura noutros estudos, están asociados principalmente coa idade, e non coa presenza de depresión en si. “Estes marcadores tenden a aumentar coa idade, independentemente de que se teña un diagnóstico de depresión, aínda que é destacable observar un lixeiro aumento en ambos os marcadores no grupo de depresión para cada rango de idade, aínda que non alcanza significación estatística”, explican.
Un aspecto especialmente relevante do estudo é que a cohorte de pacientes con depresión maior non presentaba deterioro cognitivo incipiente nin eran anciáns. Os participantes foron avaliados pola gravidade dos seus síntomas depresivos, así como mediante probas cognitivas estandarizadas. “A maioría dos estudos que analizan a depresión como factor de risco céntranse en persoas maiores ou con deterioro cognitivo leve. No noso caso, non foi así, o que fai que os resultados sexan potencialmente especialmente interesantes”, sinala Agís-Balboa.
Non obstante, os autores salientan a necesidade de interpretar os achados con extrema precaución e dentro dun marco fundamentalmente exploratorio. Carlos Fernández Pereira, investigador do estudo, sinala que “a redución dos niveis de beta-amiloide podería estar relacionada con outros factores sistémicos ou metabólicos que poden estar ou non correlacionados coa depresión, e non necesariamente vinculados a un proceso neurodexenerativo subxacente”. Noutras palabras, “a hipótese do estudo enmárcase dentro da análise de marcadores periféricos que se ven alterados no Alzheimer e, dado que a depresión é un factor de risco, pensamos que sería interesante ver que ocorre con estes marcadores en pacientes diagnosticados coa enfermidade pero sen deterioro cognitivo incipiente nin idade moi avanzada”.
Os investigadores tamén recoñecen limitacións significativas, como o modesto tamaño da mostra e a posible influencia de factores de confusión, incluídos o tratamento farmacolóxico e o índice de masa corporal. “O noso estudo é transversal e observacional, polo que non nos permite establecer relacións causais. É fundamental avanzar cara a estudos prospectivos de marcadores periféricos para comprender mellor a complexa interface entre a depresión e unha enfermidade neurodexenerativa como o Alzheimer, que pode estar asociada no futuro”, comenta o doutor José M. Prieto, xefe do Departamento de Neuroloxía do CHUS. “Deste xeito, puidemos observar a evolución destes marcadores na periferia desde a depresión maior ata a demencia”.
O traballo foi financiado polo Ministerio de Ciencia e Innovación e o Instituto de Saúde Carlos III, e destaca a importancia da colaboración interdisciplinar entre o persoal de enfermaría, psiquiatría, neuroloxía, psicoloxía clínica e investigación de laboratorio para avanzar no desenvolvemento de biomarcadores en psiquiatría.
O artigo completo está dispoñible enhttps://www.mdpi.com/1422-0067/27/3/1474
