Os estudos liderados desde o Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago de Compostela (IDIS) desenvolveranse nas áreas de saúde mental, transplantes e enfermidades raras
Ademais, outros dous equipos galegos do Instituto de Investigación Sanitaria Galicia Sur e do Hospital da Coruña participarán en estudos colaborativos liderados desde outros centros de España
As investigacións galegas forman parte dos 21 novos proxectos de investigación que a Fundación Mutua Madrileña apoiará este ano en toda España
Santiago de Compostela, 8 de xullo de 2026.– A Fundación Mutua Madrileña entregou hoxe as súas XXIII Axudas á Investigación Médica, dotadas con 2,3 millóns de euros, a 21 novos proxectos científicos que se levarán a cabo en hospitais de toda España. Entre eles, atópanse tres investigacións que se liderarán desde o Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago de Compostela (IDIS) nas áreas de saúde mental, transplantes e enfermidades raras e que recibirán un total de 470.000 euros.
Ademais, outros dous equipos galegos do Instituto de Investigación Sanitaria Galicia Sur, en Vigo, e do Hospital da Coruña participarán en estudos colaborativos liderados desde outros centros de España e que arrincarán grazas a esta convocatoria.
Gran proxecto colaborativo en saúde mental do autismo
Un do tres estudos galegos liderados desde o IDIS será un gran proxecto colaborativo no que participarán equipos doutros sete centros españois, entre eles o IIS Galicia Sur de Vigo. O estudo Riscatea, coordinado pola investigadora Montse Fernández Prieto, analizará os factores neurocognitivos, psicosociais e xenéticos asociados ao risco suicida en persoas con trastornos do espectro autista (TEA) para desenvolver modelos predicibles mediante a aprendizaxe automática.
Nos últimos anos, detectouse que as persoas con TEA presentan un risco maior que a poboación xeral de desenvolver condutas suicidas. ”Os estudos realizados até o momento reflicten cifras alarmantes: o 15 % das persoas con TEA tentaron suicidarse nalgunha ocasión e o 37 % tivo algún tipo de idea suicida. Estes datos reflicten unha importante preocupación de saúde pública para o noso país”, sinala a investigadora.
Tras a análise detallada de aspectos clínicos e xenéticos dun grupo de 800 participantes de entre 12 e 30 anos, Riscatea desenvolverá modelos predicibles mediante aprendizaxe automática a partir de factores neurocognitivos, psicosociais e xenéticos asociados ao risco suicida en persoas con TEA, que poidan axudar os profesionais sanitarios na avaliación do risco.
Neste proxecto liderado polo IDIS participarán investigadores do Instituto de Investigación Sanitaria Galicia Sur, en Vigo; o Institut de Investigació Biomèdica de Bellvitge, en Barcelona; o Instituto de Investigación Sanitaria de Navarra; a Fundación Jiménez Díaz e o Hospital Universitario Gregorio Marañón, en Madrid; e o Hospital La Fe e o Hospital Clínico, de Valencia.
Transplante de pel para rexenerar feridas
Outro dos proxectos galegos, neste caso no campo dos transplantes, liderarao o investigador do IDIS e profesor da Universidade de Santiago de Compostela (USC) Luis A. Díaz Gómez. O proxecto pretende crear pel intelixente e personalizada coas células do propio paciente para tratar feridas graves que o corpo non pode curar por si só. A tecnoloxía está pensada para reparar lesións extensas e profundas, como as producidas en accidentes de tráfico, queimaduras graves ou tras cirurxías para extirpar tumores de pel.
Para iso empregarase unha técnica de biofabricación avanzada chamada bioimpresión 4D. ”Xeraremos un tecido vivo no laboratorio capaz de autoorganizarse para funcionar como unha pel real. A clave é que ’programamos’ temporalmente as células para que actúen como motores da rexeneración, acelerando a formación de vasos sanguíneos e logrando unha estrutura case idéntica ás do tecido san. O obxectivo deste proxecto é desenvolver a tecnoloxía e validar a súa eficacia en modelos preclínicos, necesarios para garantir a seguridade antes de expor nos futuro ensaios con pacientes”, explica o investigador.
“Esperamos que esta nova tecnoloxía permita unha rexeneración moito máis rápida e eficaz, reducindo o risco de infeccións e fibrose e acurtando as estancias hospitalarias. Para o paciente, esperamos minimizar a dor e as secuelas, favorecendo unha reintegración social e laboral máis sinxela”, resumiu Díaz.
Enfermidades raras
No terceiro traballo liderado desde Galicia, a doutora Ana Bugallo, investigadora posdoutoral no grupo TREAT do IDIS, levará a cabo o proxecto ALADIMO (ALAgille Deseño e MOdelo en chip) para pacientes con síndrome de Alagille, unha enfermidade xenética rara que se manifesta principalmente durante a infancia e que afecta, sobre todo, ao fígado, aínda que tamén pode producir alteracións cardíacas, renais, oculares e vasculares.
O proxecto ten como obxectivo desenvolver un modelo innovador para estudar a enfermidade. A partir dunha pequena mostra de sangue de pacientes coa síndrome obteranse células nai pluripotentes inducidas (hiPSC), que posteriormente se diferenciarán para xerar organoides hepáticos, é dicir, pequenas estruturas tridimensionais que reproducen algunhas das características do fígado humano. Estes organoides reproducirán fielmente o funcionamento do tecido hepático na enfermidade e servirán como modelo para estudar os mecanismos responsables desta, identificar biomarcadores relacionados coa súa evolución e analizar a resposta a diferentes tratamentos nunha contorna experimental altamente personalizado. “O proxecto ALADIMO incorpora tecnoloxías de vangarda, como os organoides hepáticos e os sistemas organ-on-a-chip, que nos últimos anos adquiriron un crecente protagonismo na investigación biomédica internacional. Neste contexto, o apoio da Fundación Mutua Madrileña resulta fundamental para impulsar proxectos como este, que achegan estas tecnoloxías emerxentes ao estudo de enfermidades raras con importantes necesidades médicas non cubertas”, explica a doutora Bugallo.
“Aínda que se trata dun proxecto de investigación básica, os seus resultados poderían contribuír a mellorar o manexo clínico da síndrome de Alagille no futuro. A identificación de biomarcadores permitiría coñecer mellor a evolución da enfermidade e axudar a identificar que pacientes presentan un maior risco de desenvolver complicacións hepáticas”, concluíu.
Máis de dúas décadas de apoio á investigación médica
A través destas axudas, a Fundación Mutua Madrileña xa destinou 75 millóns de euros á investigación médica de calidade que leva a cabo no noso país. Os 21 novos proxectos desenvolveranse nas áreas dos transplantes, enfermidades raras infantís, as lesións graves traumatolóxicas, a oncoloxía —centrada este ano no cancro de mama— e a saúde mental infanto-xuvenil —enfocada na prevención do suicidio—, nalgúns casos de forma colaborativa, participando neles centros de distintas comunidades autónomas. Nesta edición, a fundación apoiará o traballo de equipos de investigación de 25 centros de 12 comunidades autónomas diferentes.
Os proxectos de investigación foron seleccionados polo comité científico da fundación, que preside o doutor Rafael Matesanz, e do que forman parte os doutores Ana Lluch, Enriqueta Ochoa, Miguel Caínzos, Antonio Torres e Fernando Marco.
