Santiago de Compostela, 9 de xuño de 2026.– O grupo Xenética Psiquiátrica do IDIS acaba de publicar un artigo na prestixiosa General Psychiatry, revista do primeiro decil de factor de impacto na área de psiquiatría. Asínano os investigadores Fernando Facal, Ana M. Pérez Gutiérrez e Javier Costas, este último investigador líder do grupo.
Trátase dun traballo novidoso, no que se aplica, por primeira vez, un método matemático baseado na descomposición en valores singulares (SVD) a partir dos datos dos maiores estudos xenómicos dispoñibles para trastornos psiquiátricos. O estudo analiza a base xenética compartida de oito trastornos psiquiátricos (depresión, esquizofrenia, trastorno bipolar, trastorno por tensión postraumática, TDAH, autismo, anorexia nerviosa e dependencia de cannabis) para identificar dimensións xenéticas ocultas que expliquen por que comparten parte do seu risco. “O fin último é desenvolver novas ferramentas que permitan medir este risco latente a nivel individual”, destaca Fernando Facal Molina.
Desde o punto de vista xenético, a relación xerarquizada entre trastornos adoita estudarse empregando un método estatístico específico, genomic Structural Equation Modelling (gSEM). Este método precisa de hipóteses previas sobre a estrutura da psicopatoloxía. “No noso traballo tratamos de analizar a estrutura da psicopatoloxía dende unha perspectiva distinta, empregando un método estatístico guiado polos datos, que xera hipóteses en función da estrutura dos datos no canto de basearse nunha hipótese previa. Polo tanto, é un método complementario a gSEM”, explica Javier Costas.
Facal Molina destaca tamén esta nova abordaxe: ”A diferenza doutros enfoques, que parten de hipóteses previas sobre como se relacionan os trastornos, o método utilizado neste traballo é completamente guiado polos datos e permite descubrir patróns xenéticos compartidos e diferenciais dunha forma máis obxectiva”.
”Este traballo tamén axuda a comprender a estrutura xerarquizada da psicopatoloxía, relacionada coa presenza de distintos trastornos nunha mesma persoa”, destaca Javier Costas.
Ademais, o traballo ten un enfoque translacional, xa que se estimaron riscos xenéticos baseados nestas dimensións xenéticas latentes nunha cohorte independente de orixe finlandesa. “Este tipo de estimas de risco xenético baseadas en compoñentes latentes son unha área emerxente de estudo, mostrando ter propiedades distintas das estimas de risco polixénicas clásicas, baseadas en diagnósticos illados”, sinala a doutora Ana Pérez
Gutiérrez.
Con esta nova análise, o principal compoñente xenético latente identificado correspóndese cunha vulnerabilidade xenética xeral a desenvolver trastornos mentais. Representa unha dimensión poboacional relacionada cunha tendencia xeral a reaccionar impulsivamente a estados emocionais negativos (neuroticismo). “En casos extremos e presenza de condicionantes psicosociais adversos pode desencadear a aparición dun trastorno psiquiátrico”, explican os autores. Outros compoñentes diferencian grupos de trastornos ou axudan a distinguir entre diagnósticos clinicamente próximos, como a esquizofrenia e o trastorno bipolar, ou a depresión e o trastorno por tensión postraumática.
Estes achados son relevantes porque suxiren que ferramentas baseadas nun enfoque similar poderían axudar no futuro ao diagnóstico diferencial de trastornos que, con frecuencia, se confunden nas fases iniciais. “O principal beneficio potencial para clínicos e pacientes é avanzar cara a unha psiquiatría máis personalizada, na que as decisións diagnósticas e terapéuticas poidan adaptarse mellor ás características de cada persoa. Aínda que estas aplicacións aínda requiren validación en estudos futuros, os nosos resultados mostran unha vía prometedora para achegar a xenética á práctica clínica en psiquiatría”, indica o persoal investigador.
